Krizin dönüm noktası

Gelin bu işin adını doğru koyalım.

Bugün dünyada yaşanan kriz artık ne mortgage krizi, ne likidite krizi,
ne de finans krizi!

Elbette krizin çıkış noktası ekonomik.

Fakat artık bugün geldiğimiz noktada bu iş bir güven krizi.

Bu yüzden de kimse nerede nasıl duracağını bilmiyor.

Mali açıdan çok fazla anlam ifade etmeyen veriler bile piyasaların
altını üstüne getirmeye yetiyor.

Sonuçta meselenin psikolojik boyutu mali boyutun önüne geçmiş bulunuyor.

Böyle olunca 700 milyar dolarlık ABD paketine ve toplam 4 trilyon
doları geçen kurtarma planlarına rağmen yangın tam olarak kontrol
altına alınmış olmuyor.

Daha doğrusu hiç kimse bu akıl almaz kaynak aktarımına rağmen yangının
kontrol altına alındığına inanmıyor. Neden?

Dedim ya bu bir küresel güven krizi.

Bir ucu türev piyasalara uzanıyor diğer ucu Bush Hükümeti'nin tek
taraflı saldırgan politikalarına.

Aslında bunlar bir birinden bağımsız değil. Ama biz nedense ya
meselenin ekonomik boyutuna ya da siyasi boyutuna tek başına
bakıyoruz. Bu yüzden de yaşanan küresel krizi anlamak ve adlandırmakta
güçlük çekiyoruz.

Kimileri meseleyi kapitalizmin sonunu ilan etmeye, kimileri de
Marks'ın ruhunu yeniden keşfetmeye kadar götürdü..

Evet ortada küresel çaplı sistemik bir kriz var, fakat abartmayalım ne
serbest piyasa son nefesini verdi ne de küresel finans sistemi bunca
darbeye rağmen ortadan kalktı.

Olan biteni küreselleşmenin sonu olarak ilan edenler hepten yanılıyor.
Çünkü bu krizden sonra ulus devletler eskisine göre çok daha bir
birine bağımlı hale gelecek.

Ne Rusya 'bana ne Amerika'da yaşanan emlak krizinden' diyebilicek, ne
Amerika 'oh olsun petrol fiyatları düştükçe Rusya daha da beter
olacak' diye dua edebilecek.

Baksanıza Çin Devlet başkanı önümüzdeki ay Amerika'da yapılacak
liderler zirvesine en önden yer ayırttı. Dünya genelinde yaşanabilecek
olası bir resesyona karşı 'biz Çin hükümeti olarak elimizi taşın
altına koyar, dünya ekonomisinin ayakta durması için üretmeye devam
ederiz' açıklamasını yaptı.

Hesap ortada Amerika'da yapılan tüketimin %25'ini tek başına Çin sağlıyor.

Amerika'da resesyon demek Çin'in üretememesi demek.

Eskiden olsa 'Amerika'nın derdi Çin'i niye gerdi?' derdik.

Artık Amerika'nın derdi hepimizin derdi.

Amerika'da son bir yılda buharlaşan paranın miktarı 4 trilyon dolar
olarak hesaplanıyor. Sıkı durun bu paranın yarısı Çin, Rusya ve Körfez
ülkelerine ait.

Kimse kalkıp olan biteni aptal komplo teorileriyle izaha kalkmasın.

Bu kriz her şeyden önce ve öte bir güven krizi. Ne bankalar bir birine
güveniyor, ne de piyasalar. Fakat esas önemlisi siyasetçiler. Çünkü
her ne kadar kriz ekonomik de olsa kaynağı siyaset. Bu yüzden çözüm de
her şeyden önce siyasi olacak.

Siyasi derken Kasım ayında Bush'un dünya liderleriyle bir araya
gelmesini kastetmiyorum. Elbette bu türbülansta o toplantı da önemli.
Fakat daha ondan daha önemlisi 4 Kasım ABD seçimleri. Çünkü 4 Kasım bu
krizin gerçek anlamda dönüm noktası olacak.

Tabii bir şartla, eğer Obama seçimi kazanırsa.

Obama'nın kazanması iki açıdan çok önemli. Bir dediğim gibi bu bir
güven krizi ve Amerikan siyasetinin tek güven veren
yenilikçi-uzlaşmacı siyasetçisi Obama.

İkincisi, yeni dönem ekonomi politikalarına uygun hareket edebilecek
partinin lideri o.

Doğru oturup doğru konuşalım. Yeni dönem asla serbest piyasa
ekonomisinin sonu olmayacak ama dünya genelinde daha korumacı, daha
devlet müdahalelerine açık bir dönem başlayacak. Obama'nın liderliğin
yaptığı Demokrat parti, Cumhuriyetçi Parti'den farklı olarak doğası
gereği zaten devletin ekonomiye daha fazla müdahil olmasından yana.

Böyle olduğu için Cumhuriyetçi Bush Hükümeti'nin hazırladığı 700
milyar dolarlık kurtarma paketine kendi partisi en başta karşı
çıkarken muhalif Demokrat Parti destek verdi.

Dolayısıyla 4 Kasım'da ABD'de yapılacak seçimler her ne kadar
Amerikalıların seçimi gibi gözükse de hiç olmadığı kadar hepimizin
seçimi.

Konu: Eyüp Can/Referans